Czy rozwód wpływa na dziedziczenie ustawowe małżonków? Jeżeli zapoznałeś się już z poprzednim wpisem z pewnością pamiętasz, że separacja wpływa w sposób bardzo istotny na dziedziczenie ustawowe małżonków. Ma to miejsce pomimo tego, że w tym przypadku nie dochodzi jeszcze do formalnego rozwiązania więzi małżeńskiej pomiędzy małżonkami, lecz jej tymczasowego ograniczenia (posługujemy się w tym miejscu pewnym uproszczeniem).

Rozwód prowadzi z kolei to trwałego oraz formalnego zerwania więzi małżeńskiej. Czy w związku z tym rozwód wpływa na dziedziczenie? Tak, rozwód wpływa na dziedziczenie małżonków. W jaki sposób?

Dowiesz się tego oglądając materiał wideo, który przygotowałem specjalnie dla Ciebie. Jeżeli nie możesz obejrzeć nagrania, przeczytaj tekst znajdujący się poniżej. Przygotowałem dla Ciebie transkrypcję mojej wypowiedzi.

Jak dziedziczą małżonkowie?

Wśród osób uprawnionych do dziedziczenia ustawowego znajdują się małżonkowie. Przypominam tylko, że małżonek może dojść do dziedziczenia ustawowego w ramach 3 kręgów osób, którym spadek może przypaść z ustawy. Jeżeli nie miałeś jeszcze okazji obejrzeć jednego z poprzednich materiałów wideo na ten temat, zrób to teraz. Pomoże Ci to lepiej zrozumieć treść tego wpisu. Dzisiaj chciałbym odpowiedzieć Ci na pytanie, które budzi wiele wątpliwości w praktyce: czy małżonkowie dziedziczą po sobie po rozwodzie.

Dziedziczenie zależy od istnienia formalnego związku małżeńskiego

Podstawowym warunkiem, od którego uzależnione jest dziedziczenie ustawowe małżonka jest istnienie formalnego związku małżeńskiego pomiędzy małżonkami. Wynika to z tego, że zakresie regulacji dotyczących dziedziczenia ustawowego oraz innych uprawnień związanych z dziedziczeniem kodeks cywilny posługuje się pojęciem małżonka. Z chwilą rozwodu dochodzi do formalnego rozwiązania związku małżeńskiego – mówiąc prościej, z chwilą rozwodu małżonek nie jest już małżonkiem. W związku z tym ustają uprawnienia małżonków związane z dziedziczeniem ustawowym.

Rozwód pozbawia także prawa do zachowku po małżonku

Oprócz pozbawienia prawa do dziedziczenia ustawowego, rozwód powoduje także ustanie uprawnienia do żądania zapłaty zachowku oraz innych uprawnień związanych z dziedziczeniem – na przykład prawa do tak zwanego zapisu naddziałowego, czy wstąpienia w umowę najmu lokalu zmarłego małżonka. Więcej informacji o uprawnieniach małżonków związanych z dziedziczeniem znajdziesz w tym miejscu.

Prawo do dziedziczenia jako małżonek ustaje dopiero z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego

Chciałbym abyś zapamiętał jedną kluczową rzecz: w sensie prawnym do rozwodu dochodzi dopiero z chwilą uprawomocnienia się wyroku sądowego orzekającego rozwód, a nie z chwilą wydania tego wyroku.

Co dzieje się w sytuacji, w której jeden z małżonków zmarł w trakcie postępowania rozwodowego, a nawet po wydaniu wyroku przez Sąd I Instancji, ale jeszcze przed dniem jego uprawomocnienia się? W takiej sytuacji Sąd umorzy postępowanie w sprawie rozwodowej, a do rozwodu po prostu nie dojdzie. Wynika to z art. 446 Kodeksu postępowania cywilnego. W konsekwencji, małżonek nie zostanie pozbawiony prawa do dziedziczenia ustawowego oraz innych uprawnień (na przykład prawa do zachowku po zmarłym małżonku).

Art. 446 Kodeksu postępowania cywilnego

W razie śmierci jednego z małżonków postępowanie umarza się.

Jeżeli do rozwodu nie doszło możliwe jest wyłączenie małżonka od dziedziczenia przez sąd

Brak orzeczenia rozwodu w takiej sytuacji może prowadzić do pokrzywdzenia jednego z małżonków (a w zasadzie zstępnych tego małżonka), zwłaszcza jeżeli to pozostały przy życiu małżonek pozostawał winny rozkładu pożycia pomiędzy małżonkami. Czy można w takiej sytuacji zrobić cokolwiek aby chronić interesy małżonka, który nie ponosił winy w rozkładzie pożycia?

Potencjalnie możliwe jest wyłączenie przez sąd małżonka spadkodawcy od dziedziczenia jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z winy małżonka, a żądanie to było uzasadnione. Możliwość taką przewiduje art. 940 Kodeksu cywilnego.

Art. 940 Kodeksu cywilnego

§ 1. Małżonek jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione.

§ 2. Wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu. Wyłączenia może żądać każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem; termin do wytoczenia powództwa wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, nie więcej jednak niż jeden rok od otwarcia spadku.

Oprócz tego postępowania są także wykluczone inne rozwiązania prawne, na przykład stwierdzenie przez sąd niegodności dziedziczenia małżonka winnego rozkładu pożycia. O niegodności do dziedziczenia możesz przeczytać także w tym miejscu.

Art. 928 Kodeksu cywilnego

§ 1. Spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:

1) dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;

2) podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;

3) umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

§ 2. Spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.

Jak rozwód wpływa na dziedziczenie małżonków – zapamiętaj!

Co powinieneś zapamiętać po obejrzeniu tego materiału wideo? Rozwód pozbawia małżonków prawa do dziedziczenia ustawowego po drugim małżonku oraz innych praw związanych z dziedziczeniem – na przykład prawa do zachowku. Do pozbawienia tych praw dochodzi z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód. Jeżeli do tego nie doszło, możliwe jest wyłączenie małżonka spadkodawcy od dziedziczenia z powodu wniesienia przez spadkodawcę do sądu uzasadnionego wniosku o orzeczenie rozwodu lub separacji z winy drugiego małżonka.