W dzisiejszego ramach tego wpisu chciałbym podzielić się z Tobą informacjami o wpływie separacji na dziedziczenie ustawowe małżonków. Separacja ma ogromny wpływ na dziedziczenie ustawowe małżonków – skutkuje ona pozbawieniem małżonków nie tylko prawa dziedziczenia ustawowego, lecz także prawa do zachowku oraz innych pobocznych uprawnień związanych z dziedziczeniem.

Szczegółowymi informacji na temat wpływu separacji na dziedziczenie ustawowe małżonków podzieliłem się z Tobą przygotowując materiał wideo, w związku z tym zachęcam Cię do jego obejrzenia.

Przy okazji zachęcam Cię także do zapoznania się z poprzednim wpisem, w którym przedstawiłem Ci podstawowe informacje na temat dziedziczenia ustawowego małżonków. Jeżeli jeszcze tego nie zrobiłeś, zapoznaj się także z wpisem o osobach uprawnionych do dziedziczenia ustawowego – znajdziesz tam informację o 6 kręgach osób uprawnionych do dziedziczenia.

Jeżeli nie możesz obejrzeć nagrania, przeczytaj tekst znajdujący się poniżej. Przygotowałem dla Ciebie transkrypcję mojej wypowiedzi.

Separacja uniemożliwia dziedziczenie ustawowe po drugim małżonku

Wbrew powszechnemu traktowaniu separacji jako sytuacji przejściowej, posiadającej skutki prawne dużo słabsze od rozwodu, separacja ma bardzo silmy wpływ na pozycje prawną małżonka jako osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego.

Małżonek pozostający w separacji w ogóle nie dziedziczy po drugim małżonku. Wynika to wprost z art. 935¹ Kodeksu cywilnego: przepisów o powołaniu do dziedziczenia z ustawy nie stosuje się do małżonka spadkodawcy pozostającego w separacji.

Art. 935¹ Kodeksu cywilnego

Przepisów o powołaniu do dziedziczenia z ustawy nie stosuje się do małżonka spadkodawcy pozostającego w separacji.

Separacja pozbawia prawa do zachowku po małżonku

Stan separacji powoduje ustanie po stronie małżonka pozostającego w stanie separacji nie tylko uprawnienia do dziedziczenia ustawowego. Powoduje także pozbawienie prawa do żądania zapłaty zachowku.

Wynika to z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego przyznającego uprawnienie do żądania zapłaty zachowku zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. W związku z powyższym, skoro małżonek pozostający w separacji nie mógłby być powołany do spadku z ustawy z uwagi na pozbawienie go tego uprawnienia, małżonek ten nie może także żądać zapłaty zachowku.

Separacja pozbawia innych uprawnień związanych z dziedziczeniem ustawowym

Małżonek traci także inne uprawnienia związane z dziedziczeniem ustawowym – na przykład prawo do tak zwanego zapisu naddziałowego obejmującego przedmioty urządzenia domowego, czy prawo do wstąpienia w umowę najmu lokalu małżonka.

Art. 991 Kodeksu cywilnego

§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Separacja pozbawia dziedziczenia niezależnie od winy małżonka w rozkładzie pożycia

Pozbawienie prawa do dziedziczenia ustawowego, a w konsekwencji innych uprawnień (w tym prawa do zachowku) jest niezależne od przyczynienia się danego małżonka do rozkładu pożycia pomiędzy małżonkami.

W tym zakresie orzeczenie separacji działa w sposób automatyczny – uprawnień związanych z dziedziczeniem pozbawiony jest także małżonek, który nie jest winny rozkładu pożycia pomiędzy małżonkami – niezależnie od tego, czy drugi małżonek jest winny rozkładu tego pożycia.

Separacja pozbawia dziedziczenia nawet jeżeli była orzeczona na zgodny wniosek stron

Pozbawienie małżonka prawa do dziedziczenia ustawowego jest także niezależne od trybu, w którym nastąpiło orzeczenie separacji – czy doszło do tego na zgodny wniosek małżonków (w ramach postępowania nieprocesowego), czy też na żądanie jednego z małżonków (w ramach postępowania procesowego).

Wyłączenie od dziedziczenia następuje od chwili uprawomocnienia orzeczenia o separacji

Chciałbym zwrócić Twoją uwagę na jedną kluczową rzecz: stan separacji powstaje dopiero z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądowego ustanawiającego separację, a nie z chwilą jego wydania.

Orzeczenie sądowe ustanawiające separację uprawomocnia się na przykład w przypadku braku jego zaskarżenia przez strony postępowania w terminie 14 dni od jego wydania albo w przypadku oddalenie tego środka zaskarżenia przez sąd.

Sąd może wyłączyć małżonka od dziedziczenia jeżeli nie doszło do uprawomocnienia się orzeczenia

W tym momencie możesz zadać sobie pytanie co dzieje się w sytuacji, w której jeden z małżonków umrze przed dniem uprawomocnienia się orzeczenia ustanawiającego separację. Sąd umorzy postępowanie w tej sprawie, w związku z czym nie dojdzie do powstania skutków prawnych separacji. W konsekwencji, małżonek nie zostanie także pozbawiony prawa do dziedziczenia ustawowego.

W sytuacji, w której nie zostało wydane prawomocne rozstrzygnięcie sąd może wyłączyć małżonka spadkodawcy od dziedziczenia jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie separacji z winy małżonka, a żądanie to było uzasadnione. Możliwość taką przewiduje art. 940 Kodeksu cywilnego – o tym szczególnym postępowaniu opowiem w ramach jednego z kolejnych wpisów.

Art. 940 Kodeksu cywilnego

§ 1. Małżonek jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione.

§ 2. Wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu. Wyłączenia może żądać każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem; termin do wytoczenia powództwa wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, nie więcej jednak niż jeden rok od otwarcia spadku.

Separacja, a dziedziczenie małżonków – zapamiętaj!

Co powinieneś zapamiętać po obejrzeniu tego materiału wideo? Separacja ma bardzo istotny wpływ na dziedziczenie ustawowe małżonków. Z chwilą uprawomocnienia się orzeczenie ustanawiającego separację małżonkowie tracą prawo do dziedziczenia po sobie w ramach dziedziczenia ustawowego oraz prawo do zachowku.

Jeżeli nie doszło do wydania prawomocnego orzeczenia ustanawiającego separację, możliwe jest wyłączenie małżonka spadkodawcy od dziedziczenia jeżeli spadkodawca wniósł do sądu wniosek o orzeczenie separacji z winy tego małżonka, zaś żądanie to było uzasadnione.